Το 2009 αποδείχτηκε το κρισιμότερο έτος της μεταπολιτευτικής περιόδου 1974-2009. Υπήρξε έτος ορόσημο που έκπεμπε σήματα SOS περί επερχόμενης χρεοκοπίας της Ελλάδας.
Παρότι κατά τη διάρκεια του 2009, η εξέλιξη του συνόλου των δημοσιονομικών δεικτών ήταν απογοητευτική, κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση “βαρκούλες αρμένιζαν”. Στην ελληνική ιστοριογραφία έχει καταγραφεί η ατυχής φράση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας Γεωργίου Αλογοσκούφη, όταν τον Ιανουάριο του 2008 ισχυρίστηκε πως «η ελληνική οικονομία είναι θωρακισμένη» και άρα θα ήταν άτρωτη από το τσουνάμι της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
Επίσης, η φράση διά στόματος του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Γεωργίου Α. Παπανδρέου ότι «λεφτά υπάρχουν» πέρασε στα “ρητά” της ελληνικής ιστοριογραφίας. Πριν τις εθνικές εκλογές της 4ης Οκτωβρίου του 2009, ο Γ.Α. Παπανδρέου για ψηφοκαπηλία διατυμπάνιζε στους ψηφοφόρους ότι “λεφτά υπάρχουν” και συνεπώς η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ με ευκολία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το οποιοδήποτε μελλοντικό δημοσιονομικό πρόβλημα, όπως με πόρους του κρατικού προϋπολογισμού τη χρηματοδότηση των υψηλών τοκοχρεολυτικών δαπανών για την εξυπηρέτηση του πελώριου δημοσίου χρέους της.
Αμέσως μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009 σχηματίστηκε κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον ΓΑΠ (Γεώργιος Α. Παπανδρέου). Ο οπορτουνισμός και ο χαμαιλεοντισμός των κομμάτων της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ που την περίοδο 1974-2009 κρατούσαν το τιμόνι της κυβερνητικής εξουσίας, περίτρανα διαπιστώνεται από τα θλιβερά γεγονότα που διαδραματίστηκαν μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009. Ενώ κατά την προεκλογική περίοδο ο ΓΑΠ υποσχόταν ότι “λεφτά υπάρχουν”, ξαφνικά στις 23 Απριλίου 2010 με δραματικό διάγγελμά του από το ακριτικό Καστελόριζο, ανακοίνωνε στον ελληνικό λαό ότι η Ελλάδα χρεοκόπησε και η κυβέρνησή του θα απευθυνθεί στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για τη λήψη μεγάλου δανείου.
Το ψηφοθηρικό σύνθημα “λεφτά υπάρχουν” μεταλλάχτηκε σε Χρεοκοπία. Χρεοκοπία που συνοδεύτηκε από τρία Μνημόνια, οι δανειακές συμβάσεις των οποίων βαρύτατα τραυμάτισαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα δρακόντεια μέτρα κοινωνικοοικονομικής πολιτικής της περιόδου 2010-2018 που εφαρμόστηκαν στα πλαίσια των τριών μνημονιακών συμβάσεων, προκάλεσαν τη μεγαλύτερη κρίση της ελληνικής οικονομίας από το 1948 έως σήμερα (2026). Ως έτος αφετηρίας ορίζουμε το 1948, λόγω του ότι από το έτος αυτό η ΕΛΣΤΑΤ (πρώην ΕΣΥΕ) άρχισε να υπολογίζει το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) της Ελλάδας.
Η εφαρμογή των τριών μνημονίων τον Μάιο του 2010, Φεβρουάριο 2012 και Αύγουστο 2015 αποσκοπούσε, από τη μια μεριά, στην προαγωγή της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και την ώθησή της σε σταθερή αναπτυξιακή τροχιά, και από την άλλη, στην βιωσιμότητα των Δημοσίων Οικονομικών και βασικά του δημοσίου χρέους. Δυστυχώς, αυτοί οι δύο ζωτικής σημασίας στόχοι όχι μόνο δεν επιτεύχθηκαν, αλλά οι αψυχολόγητες και εξοντωτικές μνημονιακές κοινωνικοοικονομικές πολιτικές βύθισαν την ελληνική οικονομία σε παρατεταμένη ύφεση. Την περίοδο 2008-2018, το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας μειώθηκε -27,8% ως αποτέλεσμα των αποτυχημένων μνημονιακών πολιτικών, καθότι από 249,6 συρρικνώθηκε στα 180,2 δις ευρώ.
Τι είναι η Μεσαία Τάξη
Οι επαχθείς μνημονιακές κοινωνικοοικονομικές πολιτικές εξόντωσαν την Μεσαία Τάξη της ελληνικής κοινωνίας. Ως Κοινωνική Τάξη (Social Class) ορίζεται “η ομάδα ατόμων τα οποία στην κοινωνία κατέχουν την ίδια κοινωνική και οικονομική θέση”. Πολλές είναι οι κοινωνιολογικές και πολιτικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί περί κοινωνικών τάξεων. Από τα μέσα του 18ου αιώνα με την έναρξη της Βιομηχανικής Επανάστασης (Industrial Revolution) στον ευρωπαϊκό χώρο, οι συντελούμενες εξελίξεις στην παραγωγική διαδικασία και ο μετασχηματισμός του οικονομικού συστήματος επέφεραν τη διαμόρφωση νέων κοινωνικοοικονομικών τάξεων.
Η ταχύτατη εκβιομηχάνιση της παραγωγικής διαδικασίας, η αυτοματοποίηση στην παραγωγή προϊόντων, οι καινοτομίες στην τεχνολογία και η θεαματική ανάπτυξη του τριτογενή τομέα των υπηρεσιών (τράπεζες, ναυτιλία, αερομεταφορές, παιδεία, υγεία, τουρισμός, λιανικό και χονδρικό εμπόριο, εστίαση, κ.ο.κ.), συνέβαλαν στη δημιουργία νεότευκτων οικονομικών δραστηριοτήτων και κατά προέκταση στην εμφάνιση νέων επαγγελμάτων. Η ανάδειξη νέων οικονομικών κλάδων και επαγγελμάτων συνέβαλαν στη διαμόρφωση νέων κοινωνικών τάξεων.
Η “κοινωνική τάξη” διαχωρίζεται από την “κοινωνική θέση” (social status). Η κοινωνική τάξη ορίζεται κυρίως με όρους οικονομικούς. Για παράδειγμα, η κοινωνική τάξη των εργατοϋπαλλήλων έχει ως βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα, ότι, η διαβίωσή τους εξαρτάται από το επίπεδο του μισθού τους. Απεναντίας, η κοινωνική θέση ενός ανθρώπου προσδιορίζεται με τέτοια κριτήρια, όπως είναι το κύρος και η επιρροή του στην κοινωνία, οι γενεαλογικές και οικογενειακές του καταβολές, η πολιτικοοικονομική του δύναμη, κ.ο.κ.
Για παράδειγμα, οι πολίτες λένε πως οι “Καραμανλήδες”, οι “Παπανδρέου”, οι “Μητσοτάκηδες”, οι “Βαρδινογιάννηδες”, οι “Λάτσηδες”, κ.ο.κ., έχουν δεσπόζουσα θέση στην ελληνική κοινωνία, γιατί μέλη των οικογενειών τους και φιλικά τους πρόσωπα (κουμπάροι, βαφτιστήρια, κ.ά.) γίνονται πρωθυπουργοί, υπουργοί, διοικητές τραπεζών, πρόεδροι και διευθύνοντες σύμβουλοι επιχειρήσεων και οργανισμών, μεγαλοεργολάβοι δημοσίων έργων, προμηθευτές του ελληνικού δημοσίου, κ.λπ. Κατ’ αυτό τον τρόπο, αυτές οι πανίσχυρες οικογένειες-φαμίλιες ελέγχουν και παρασκηνιακά συντονίζουν τους μηχανισμούς και τα κέντρα λήψης των σημαντικών πολιτικοοικονομικών αποφάσεων.
Σκοπός της παρούσας μελέτης δεν είναι η ανάλυση των διαφόρων θεωριών περί κοινωνικών τάξεων, κοινωνικής διαστρωμάτωσης και οικονομικών ανισοτήτων, που διατυπώθηκαν τους 17ο, 18ο, 19ο και αρχές του 20ου αιώνα από τους Τόμας Χομπς, Τζων Λοκ, Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, Ανρί ντε Σαιν Σιμόν, Καρλ Μαρξ, Μαξ Βέμπερ, κ.λπ., αλλά ο προσδιορισμός του εισοδηματικού κλιμακίου της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα.
Από κοινωνιολογικής άποψης, σε όλες τις χώρες του κόσμου, ανεξαρτήτως του πολιτικοοικονομικού τους συστήματος, υπάρχει η Μεσαία Κοινωνική Τάξη στην οποία συναθροίζονται πολίτες με μορφωτικό επίπεδο πανεπιστημιακού-τεχνολογικού επιπέδου, όπως ιατροί, δικαστές, δικηγόροι, οδοντίατροι, φαρμακοποιοί, μαθηματικοί, συμβολαιογράφοι, οικονομολόγοι, σεισμολόγοι, τοπογράφοι, γεωλόγοι, πολιτικοί μηχανικοί, φυσικοί, χημικοί, αρχιτέκτονες, πληροφορικάριοι, ηλεκτρολόγοι μηχανολόγοι, γεωπόνοι, κτηνίατροι, ψυχολόγοι, βιοτεχνολόγοι, διεθνολόγοι, θεατρολόγοι, κινηματογραφιστές, σχεδιαστές μόδας, διαφημιστές, ναυπηγοί, λογιστές, κ.ο.κ. Με κριτήριο την εισοδηματική τους επιφάνεια, στη μεσαία κοινωνική τάξη συγκαταλέγονται επίσης φυσικά πρόσωπα άνευ πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, όπως επιχειρηματίες, βιομήχανοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, κ.ο.κ.
Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, “μεσαίος είναι αυτός που βρίσκεται στη μέση, που ισαπέχει από τα δύο άκρα”. Άρα, η λέξη “μεσαίος” σημαίνει “το μέσο σημείο μιας κλίμακας”. Για παράδειγμα, το μέτρο υποδιαιρείται σε 100 πόντους. Συνεπώς, ο πεντηκοστός πόντος είναι το μέσο σημείο του ενός μέτρου. Με την ίδια συλλογιστική, το μέσο σημείο του χιλιομέτρου είναι το πεντακοσιοστό μέτρο. Σε συζητήσεις με συγγενείς και φίλους σχολιάζουμε, ότι, η Μαρία και ο Γιάννης είναι μεσαίου αναστήματος ή το επιβατικό αυτοκίνητο της Αλίκης και του Γιώργου είναι μεσαίου κυβισμού.
Αναζητώντας τον ορισμό
Λαμβάνοντας υπόψη την εννοιολογική σημασία της λέξης “μεσαίος” συνάγεται ότι “Μεσαία Τάξη είναι το κοινωνικό στρώμα που βρίσκεται ανάμεσα στην ισχυρότερη και την ασθενέστερη οικονομική τάξη“. Στη συνέχεια με την παράθεση στατιστικών στοιχείων της ΑΑΔΕ και εμπεριστατωμένης τεχνοκρατικής τεκμηρίωσης, θα αποδείξουμε ότι διάφοροι πολιτικάντηδες, οικονομολογούντες, επικοινωνιολόγοι των καθοδηγούμενων δημοσκοπήσεων και θεσιθήρες της οποιασδήποτε μορφής εξουσίας, επικαλούνται στα γραφόμενα και τα λεγόμενά τους τη μεσαία κοινωνική-οικονομική τάξη, χωρίς όμως με αδιαμφισβήτητα στοιχεία να προσδιορίζουν το επίπεδο ή έστω το εύρος του εισοδηματικού της κλιμακίου.
Με γνώμονα διάφορα κοινωνικοοικονομικά κριτήρια προκύπτει ότι η μεσαία τάξη έχει ευρεία διαστρωμάτωση. Αυτό σημαίνει ότι στην ανάλυσή μας, ο εισοδηματικός προσδιορισμός της μεσαίας τάξης θα πρέπει να βασιστεί στο εύρος και όχι στο ενδιάμεσο της εισοδηματικής κλίμακας. Και το ερώτημα είναι: Ποιο είναι το εύρος του ετήσιου εισοδήματος που αντιστοιχεί στη μεσαία τάξη της ελληνικής κοινωνίας; Για παράδειγμα, το εύρος του ετήσιου εισοδήματος ενός νοικοκυριού που ανήκει στη μεσαία τάξη είναι τα 20.000-25.000, 25.000-30.000, 30.000-35.000 ή 35.000-40.000 ευρώ;
Στην προσπάθεια να προσδιορίσουμε το εύρος του εισοδήματος της μεσαίας τάξης της ελληνικής κοινωνίας, παραθέτουμε τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον πίνακα του κειμένου. Από την ενδελεχή επεξεργασία των στατιστικών στοιχείων της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) που αφορούν τη Φορολογία Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων (ΦΕΦΠ), αδιαμφισβήτητα καταδεικνύεται η διαχρονική φτωχοποίηση της μεσαίας κοινωνικής τάξης. Στην περίπτωση της ελληνικής κοινωνίας θα εξηγήσουμε στο επόμενο άρθρο, για ποιους λόγους στην Ελλάδα δεν υπάρχει μεσαία οικονομική τάξη. Τα μνημόνια και η ντόπια πολιτικοοικονομική κλεπτοκρατία έστησαν τη μεσαία τάξη στο απόσπασμα και τελικά την αφάνισαν…
Ο Γεώργιος Α. Βάμβουκας είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (πρώην ΑΣΟΕΕ).
https://slpress.gr/oikonomia/pos-ta-mnimonia-isopedosan-ti-mesaia-taxi/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου