Αναλυτές επισημαίνουν ένα κρίσιμο παράδοξο, ότι όσο περισσότερο διαρκεί το αδιέξοδο, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα το ιρανικό καθεστώς να ανασυνταχθεί πολιτικά και στρατιωτικά ταχύτερα από όσο υπολογίζει η Δύση.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε αιφνιδιαστική στροφή στις αρχές της εβδομάδας, ανακοινώνοντας ότι αναστέλλει νέα επίθεση κατά του Ιράν έως ότου υπάρξει συμφωνία.

Η κίνηση αυτή ήρθε μετά από μια περίοδο κατά την οποία απέρριπτε την παράταση της εκεχειρίας και απειλούσε ακόμη και με πλήγματα σε πολιτικές υποδομές.

Ο ίδιος δήλωσε πως δεν βρίσκεται υπό «καμία χρονική πίεση» για μια γρήγορη συμφωνία και ότι προτεραιότητά του είναι μια «καλή συμφωνία για τον αμερικανικό λαό». Ωστόσο, το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει βαθύ.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, η στρατηγική θαλάσσια δίοδος του Περσικού Κόλπου από την οποία, πριν από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου, περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει τη δίοδο, ενώ οι ΗΠΑ απαντούν μπλοκάροντας ιρανικά πλοία, σε έναν ανταγωνισμό πίεσης που πλήττει και τις δύο πλευρές αλλά και την παγκόσμια αγορά.

Το υπέρογκο κόστος του πολέμου

Σύμφωνα με τον Μιάντ Μαλέκι, ανώτερο συνεργάτη στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, ο πόλεμος κοστίζει στο Ιράν έως και 435 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, καθώς πάνω από το 90% του ετήσιου εμπορίου της χώρας, αξίας 109,7 δισ. δολαρίων, περνά από το Ορμούζ.

Ο αποκλεισμός επηρεάζει επίσης εξαγωγές πετροχημικών και μη πετρελαϊκών προϊόντων περίπου 130 εκατ. δολαρίων ημερησίως, αλλά και εισαγωγές 159 εκατ. δολαρίων την ημέρα, προκαλώντας ελλείψεις σε τρόφιμα και βασικά αγαθά.

Μακροπρόθεσμα, η Τεχεράνη κινδυνεύει και με σοβαρή ζημιά στα ίδια τα πετρελαϊκά της αποθέματα.

Αν γεμίσουν οι αποθηκευτικοί χώροι και οι πετρελαιοπηγές αναγκαστούν να σταματήσουν τη λειτουργία τους, μέρος της παραγωγής μπορεί να καταστεί μη εκμεταλλεύσιμο, οδηγώντας σε απώλειες δισεκατομμυρίων ετησίως.

Ο Αντρέας Κριγκ, λέκτορας στη Σχολή Σπουδών Ασφάλειας του King’s College του Λονδίνου, σημειώνει ότι η σημερινή κατάσταση δεν είναι βιώσιμη με εμπορικούς όρους.

Παρότι και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν το Ορμούζ ως μοχλό πίεσης, το αποτέλεσμα είναι μακροπρόθεσμα διαβρωτικό.

Όπως εκτιμά, ο Τραμπ έχει δίκιο όταν υποστηρίζει ότι το Ιράν πιέζεται έντονα, καθώς οι εξαγωγές του περιορίζονται, η περιφερειακή του απομόνωση μεγαλώνει και οι χώρες του Κόλπου επιταχύνουν επενδύσεις σε εναλλακτικές διαδρομές.

Ωστόσο, ο Κριγκ προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη μπορεί να αντέξει αυτή την πίεση περισσότερο απ’ όσο θα ήθελαν να παραδεχθούν αρκετοί δυτικοί αξιωματούχοι.

«Η τελευταία εσωτερική εικόνα δείχνει ότι, έχοντας επιβιώσει έως τώρα από τη σύγκρουση, το καθεστώς έχει αποκτήσει ανανεωμένη αίσθηση νομιμοποίησης στη βάση του, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναβαθμίσει ακόμη περισσότερο τον ρόλο τους στη λήψη αποφάσεων», αναφέρει.

Το κόστος στην Ευρώπη

Το κόστος, όμως, δεν περιορίζεται στο Ιράν. Ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, εκτίμησε ότι η κρίση κοστίζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 500 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, προειδοποιώντας για «πολύ δύσκολους μήνες ή πιθανώς και χρόνια».

Στις ΗΠΑ, οι υψηλές τιμές καυσίμων επιβαρύνουν τους καταναλωτές με επιπλέον 300 έως 450 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, σύμφωνα με τον Πάτρικ ντε Χάαν, επικεφαλής ανάλυσης πετρελαίου στην GasBuddy.

Το Ορμούζ είναι επίσης κρίσιμο για τη διακίνηση μεγάλων ποσοτήτων λιπασμάτων. Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι οι αυξήσεις στις τιμές καυσίμων και λιπασμάτων λόγω του πολέμου μπορεί να σπρώξουν 30 εκατομμύρια ανθρώπους πίσω στη φτώχεια παγκοσμίως.

Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, η Βρετανία και η Γαλλία επιχειρούν ακόμη να διαμορφώσουν πολυεθνικό συνασπισμό για το άνοιγμα του πορθμού, χωρίς όμως να σχεδιάζουν ανάπτυξη δυνάμεων πριν υπάρξει βιώσιμη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Παράλληλα, χώρες που μπορούν να παρακάμψουν το Στενό ενδέχεται να αποκτήσουν προσωρινό πλεονέκτημα, ενώ τα κράτη του Κόλπου εξετάζουν πλέον σοβαρά την κατασκευή νέων υποδομών.

Σύμφωνα με τους Financial Times, στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας στην περιοχή μελετούν μεγάλες επενδύσεις σε αγωγούς που θα παρακάμπτουν πλήρως το Ορμούζ.

Τα έργα αυτά μπορεί να κοστίσουν δισεκατομμύρια και να χρειαστούν χρόνια, αλλά θα μείωναν την ευαλωτότητα των ενεργειακά εξαρτημένων χωρών σε μελλοντικές κρίσεις.

Έτσι, το σημερινό αδιέξοδο δεν είναι απλώς ένα πολεμικό επεισόδιο με περιφερειακές συνέπειες. Είναι μια δοκιμασία για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, τις αντοχές των οικονομιών και την ικανότητα της διεθνούς διπλωματίας να αποτρέψει μια κρίση που μπορεί να εξελιχθεί σε χάος με μακρά διάρκεια.